Ελευθερία

Ο Αλμπέρτ Λιμπερτάντ κάνει μια πολύ ουσιαστική διάκριση μεταξύ φιλελέδων και αναρχικών με αφορμή το κεντρικό ζήτημα της ελευθερίας.

 

Πολλοί πιστεύουν ότι είναι μια απλή αντιπαράθεση στις λέξεις που κάνει κάποιους να δηλώνουν φιλελεύθεροι και άλλους αναρχικοί. Έχω μια εντελώς διαφορετική άποψη.

Είμαι αναρχικός και παραμένω πιστός σε αυτήν την ταμπέλα όχι χάριν μιας ματαιόδοξης γαρνιτούρας λέξεων, αλλά επειδή υποδηλώνει μια φιλοσοφία, μια διαφορετική μέθοδο από εκείνη του φιλελεύθερου.

Ο φιλελεύθερος, όπως υποδηλώνει η λέξη, είναι ένας λάτρης της ελευθερίας. Γι’ αυτόν, είναι η αρχή και το τέλος όλων των πραγμάτων. Να γίνει τρέλα, να γράψει το όνομά της σε όλους τους τοίχους, να εγείρει αγάλματα φωτίζοντας τον κόσμο, να μιλά γι’ αυτήν εποχιακά και εκτός εποχής, να ανακηρύσσει τον εαυτό του ελεύθερο από τον κληρονομικό ντετερμινισμό όταν οι αταβιστικές και συμπεριλαμβανομένες κινήσεις του σε κάνουν σκλάβο…αυτή είναι η επιδίωξη του φιλελεύθερου.

Ο αναρχικός, αναφερόμενοι απλώς στην ετυμολογία, είναι ενάντια στην αρχή. Αυτό ακριβώς. Δεν κάνει την ελευθερία την αιτιότητα αλλά μάλλον την οριστικότητα της εξέλιξης του Εαυτού του. Δεν λέει, ακόμη και όταν πρόκειται για τις ελάχιστες ενέργειές του. «Είμαι ελεύθερος». αλλά «θέλω να είμαι ελεύθερος». Γι’ αυτόν, η ελευθερία δεν είναι μια οντότητα, ένα χαρακτηριστικό, κάτι που κάποιος έχει ή δεν έχει, αλλά είναι ένα αποτέλεσμα που αποκτά στο βαθμό που αποκτά δύναμη.

Δεν μετατρέπει την ελευθερία σε δικαίωμα που υπήρχε πριν από αυτόν, πριν από τα ανθρώπινα όντα αλλά μια επιστήμη που αποκτάπου οι άνθρωποι αποκτούν, μέρα με τη μέρα, για να απελευθερωθούν από την άγνοια, καταργώντας τα δεσμά της τυραννίας και της ιδιοκτησίας.

Ο άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος να δρα ή να μην δρα, με τη βούλησή του και μόνο. Μαθαίνει να το κάνει ή να μην το κάνει όταν έχει εξασκήσει την κρίση του, διαφωτήσει την άγνοιά του, ή γκρεμίσει τα εμπόδια που στέκονται στο δρόμο του. Έτσι αν πάρουμε τη θέση ενός φιλελεύθερου, χωρίς μουσικές γνώσεις μπροστά στο πιάνο του, είναι ελεύθερος να παίξει; ΟΧΙ! Δεν θα έχει αυτήν την ελευθερία ωσότου μάθει μουσική και να παίζει το όργανο. Αυτό είναι αυτό που λένε οι αναρχικοί. Αγωνίζεται επίσης εναντίον της εξουσίας που τον αποτρέπει από την ανάπτυξη των μουσικών του ικανοτήτων — όταν τις έχει — ή που δεσμεύει τα πιάνα. Για να έχει την ελευθερία να παίζει, πρέπει να έχει τη δύναμη να γνωρίζει και τη δύναμη να έχει ένα πιάνο στη διάθεσή του. Η ελευθερία είναι μια δύναμη που πρέπει κανείς να ξέρει πώς να την αναπτύξει εντός του ατόμου· κανείς δεν μπορεί να του την παραχωρήσει.

Όταν η Δημοκρατία παίρνει το γνωστό της σλόγκαν: «Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη», μήπως μας κάνει αυτό ελεύθερους, ίσους ή αδέλφια; Μας λέει «Είστε ελεύθεροι» αυτά είναι κούφια λόγια από τη στιγμή που δεν έχουμε τη δύναμη να είμαστε ελεύθεροι. Και γιατί δεν έχουμε αυτήν τη δύναμη; Βασικά επειδή δεν ξέρουμε πως να αποκτήσουμε την κατάλληλη γνώση. Παίρνουμε τον αντικατοπτρισμό σαν πραγματικότητα.

Πάντοτε περιμένουμε την ελευθερία από ένα Κράτος, ένα Λυτρωτή, την Επανάσταση, ποτέ δε δουλεύουμε για να την αναπτύξουμε εντός κάθε ατόμου. Ποιό είναι το μαγικό ραβδί που μεταμορφώνει την τρέχουσα γενιά που γεννήθηκε από αιώνες δουλείας και παραίτησης σε μια γενιά ανθρώπων που να αξίζουν την ελευθερία, επειδή είναι αρκετά δυνατοί για να την κατακτήσουν;

Αυτή η μεταμόρφωση θα προέλθει από την επίγνωση που οι άνθωποι θα έχουν ότι δεν έχουν την ελευθερία της συνείδησης, ότι η ελευθερία δεν είναι εντός τους, ότι δεν έχουν το δικαίωμα να είναι ελεύθεροι, ότι δεν είναι όλοι γεννημένοι ελεύθεροι και ίσοικαι ότι είναι παρόλα αυτά αδύνατο να υπάρξει ευτυχία χωρίς ελευθερία. Τη μέρα που θα έχουν αυτήν τη συναίσθηση δεν θα σταματήσουν σε τίποτα προκειμένου να αποκτήσουν ελευθερία. Αυτός είναι ο λόγος που οι αναρχικοί αγωνίζονται με τέτοια δύναμη ενάντια στο φιλελεύθερο ρεύμα που κάνει κάποιον να παίρνει τη σκιά σαν ουσία.

Για να αποκτήσουμε αυτήν τη δύναμη, είναι απαραίτητο για εμάς να αγωνιστούμε ενάντια σε δύο ρεύματα που απειλούν την κατάκτηση της ελευθερίας μας: είναι απαραίτητο να την υπερασπιστούμε έναντι των άλλων και έναντι του εαυτού μας, έναντι των εξωτερικών και εσωτερικών δυνάμεων.

Για να βαδίσουμε προς την ελευθερία, καθίσταται αναγκαίο να αναπτύξουμε την ατομικότητά μας. Όταν λέω: να βαδίσω προς την ελευθερία, εννοώ για τον καθέναν μας να βαδίσει προς την πιο πλήρη ανάπτυξη του Εαυτού του. Δεν είμαστε συνεπώς ελεύθεροι να πάρουμε οποιονδήποτε δρόμο, είναι απαραίτητο να αναγκάσουμε τον εαυτό μας να πάρει το σωστό μονοπάτι. Δεν είμαστε ελεύθεροι να υποκύψουμε σε υπερβολικές και άνομες επιθυμίες, είμαστε υποχρεωμένοι να τις ικανοποιήσουμε. Δεν είμαστε ελεύθεροι να βάλουμε τον εαυτό μας σε κατάσταση μέθης κάνοντας την προσωπικότητά μας να χάσει τη χρησιμοποίηση της βούλησής της, τοποθετώντας μας στο έλεος του καθετί· ας πούμε μάλλον ότι ανεχόμαστε την τυραννία του πάθους που η μιζέρια της πολυτέλειας μας έχει δώσει. Η πραγματική ελευθερία θα αποτελείτο από μια πράξη εξουσίας πάνω σε αυτήν τη συνήθεια, για να απελευθερώσω τον εαυτό μου από την τυραννία της και τα συνεπακόλουθά της.

Είπα, μια πράξη εξουσίας, επειδή δεν θεωρώ το πάθος της ελευθερίας a priori. Δεν είμαι φιλελεύθερος. Αν θέλω να αποκτήσω ελευθερία, δεν τη λατρεύω. Δεν διασκεδάζω όταν αρνούμαι την πράξη της εξουσίας που θα με κάνει να υπερνικήσω τον αντίπαλο που μου επιτίθεται, ούτε μπορώ να απαρνηθώ την πράξη της εξουσίας που θα με κάνει να επιτεθώ στον αντίπαλο. Ξέρω ότι κάθε πράξη βίας είναι μια πράξη εξουσίας. Θα ήθελα να μη χρειαστεί ποτέ να χρησιμοποιήσω βία, εξουσία εναντίον άλλων ανθρώπων, αλλά ζω στον 20ό αιώνα και δεν είμαι ελεύθερος από την κατεύθυνση των κινήσεών μου για να αποκτήσω ελευθερία.

Έτσι, θεωρώ την Επανάσταση ως μια πράξη εξουσίας μερικών έναντι άλλων, την ατομική εξέγερση ως μια πράξη εξουσίας μερικών έναντι άλλων. Και ως εκ τούτου θεωρώ αυτά τα μέσα λογικά, αλλά θέλω ακριβώς να καθορίσω την πρόθεση. Τα βρίσκω λογικά και είμαι έτοιμος να συνεργαστώ, αν αυτές οι πράξεις της προσωρινής εξουσίας έχουν την αφαίρεση μιας σταθερής εξουσίας και δίνοντας περισσότερη ελευθερία ως σκοπό τους· τα βρίσκω παράλογα και τα αποτρέπω αν σκοπός τους δεν είναι η αφαίρεση της εξουσίας. Με αυτές τις πράξεις, η εξουσία αποκτά δύναμη: δεν έχει κάνει τίποτα παρά να αλλάξει όνομα, ακόμη και αυτό που κάποιος έχει επιλέξει επ’ ευκαιρία της τροποποίησής της.

Οι φιλελεύθεροι κάνουν δόγμα την ελευθερία· οι αναρχικοί την κάνουν ένα τέλος. Οι φιλελεύθεροι πιστεύουν ότι ο άνθρωπος γεννιέται ελεύθερος και ότι η κοινωνία τον κάνει σκλάβο. Οι αναρχικοί συνειδητοποιούν ότι ο άνθρωπος γεννιέται στην πιο πλήρη κατωτερότητα, τη μεγαλύτερη από τις δουλείες και ότι ο πολιτισμός τον οδηγεί στο μονοπάτι της ελευθερίας.

Γι’ αυτό που οι αναρχικοί δυσανασχετούν είναι ο σύνδεσμος της κοινωνίαςανθρώπωνπου παρακωλύει το δρόμο αφότου έχει κατευθύνει τα πρώτα μας βήματα. Η κοινωνία παραδίδει πείνα, κακοήθη πυρετό, άγρια θηρία — προφανώς όχι σε όλες τις περιπτώσεις, αλλά γενικά — αλλά κάνει την ανθρωπότητα βορά στη μιζέρια, την υπερεργασία, και τις κυβερνήσεις. Βάζει την ανθρωπότητα μεταξύ σφύρας και άκμονος. Κάνει το παιδί να ξεχνά την εξουσία της φύσης για να το τοποθετήσει υπό την εξουσία των ανθρώπων.

Ο αναρχικός παρεμβαίνει. Δεν επιζητά την ελευθερία ως αγαθό που κάποιος έχει πάρει από αυτόν, αλλά ως αγαθό που τον εμποδίζει κάποιος από το να αποκτήσει. Παρατηρεί τη σημερινή κοινωνία και δηλώνει ότι είναι ένα κακό όργανο, ένας κακός τρόπος να καλείς τα άτομα στην πλήρη τους ανάπτυξη.

Ο αναρχικός βλέπει την κοινωνία να περιβάλλει τους ανθρώπους με ένα πλέγμα νόμων, ένα δίχτυ κανόνων, και μια ατμόσφαιρα ηθικής και προκαταλήψεων χωρίς να κάνει κάτι για να τους βγάλει από το σκοτάδι της άγνοιας. Δεν έχει τη φιλελεύθερη θρησκεία, φιλελεύθερη θα μπορούσε κανείς να πει αλλά όλο και περισσότερο θέλει ελευθερία για τον εαυτό του όπως θέλει καθαρό αέρα για τα πνευμόνια του. Αποφασίζει τότε να εργαστεί με όλα τα μέσα για να σκίσει τα νήματα του πλέγματος, τις βελονιές του διχτυού και πασχίζει να ανοίξει δρόμο στην ελεύθερη σκέψη.

Επιθυμία των αναρχικών είναι να είναι σε θέση να ασκήσουν τις ικανότητές τους με τη μεγαλύτερη δυνατή ένταση. όσο περισσότερο βελτιώνει τον εαυτό του, τόσο περισσότερη εμπειρία αποκτά, τόσο πιο πολύ καταστρέφει τα εμπόδια, τόσο τα πνευματικά και ηθικά όσο και τα υλικά, τόσο περισσότερο καταλαμβάνει ανοιχτό πεδίο, τόσο πιο πολύ επιτρέπει στην ατομικότητά του να επεκταθεί, τόσο περισσότερο καθίσταται ελεύθερος να εξελιχθεί και τόσο περισσότερο προχωρεί προς την υλοποίηση της επιθυμίας του.

Αλλά δεν θα επιτρέψω στον εαυτό μου να παρασυρθεί και θα επιστρέψω με μεγαλύτερη ακρίβεια στο θέμα.

Ο φιλελεύθερος που δεν έχει τη δύναμη να δώσει μια εξήγηση, μια κριτική που αναγνωρίζει ως τεκμηριωμένη ή που δεν θέλει καν να συζητήσει, απαντά «είμαι ελεύθερος να ενεργώ με αυτόν τον τρόπο». Ο αναρχικός λέει: « νομίζω ότι είμαι σωστός να ενεργώ με αυτόν τον τρόπο αλλά προχωράω». Και αν η κριτική αφορά ένα πάθος από το οποίο δεν έχει τη δύναμη να απελευθερωθεί, θα προσθέσει: « Είμαι κάτω από τη δουλεία αυτού του αταβισμού και αυτής της συνήθειας». Αυτή η απλή δήλωση δεν θα είναι άνευ κοστους. Θα κουβαλάει την ίδια της τη δύναμη, πιθανώς για το άτομο που δέχθηκε επίθεση, μα σίγουρα για το άτομο που την έκανε, και για εκείνους που έχουν λιγότερες απώλειες από το εν λόγω πάθος.

Ο αναρχικός δεν είναι λανθασμένος σχετικά με τον τομέα που έχει κερδηθεί. Δεν λέει «είμαι ελεύθερος να παντρευτώ την κόρη μου, αν αυτό με ευχαριστεί — έχω το δικαίωμα να φοράω ένα ημίψηλο αν μου πάει» επειδή ξέρει ότι αυτή η ελευθερία, αυτό το δικαίωμα είναι φόρος τιμής αποδομένος στην ηθική του περιβάλλοντος, στις συμβάσεις του κόσμου· είναι επιβεβλημένες από τα έξω ενάντια σε κάθε επιθυμία, ενάντια σε κάθε εσωτερικό ντετερμινισμό του ατόμου.

Ο αναρχικός δρα με αυτό τον τρόπο όχι λόγω μετριοπάθειας, ή πνεύματος εναντίωσης, αλλά επειδή κατέχει μια αντίληψη που είναι εντελώς διαφορετική από εκείνης του φιλελεύθερου. Δεν πιστεύει στην έμφυτη ελευθερία, αλλά στην ελευθερία που αποκτάται. Και επειδή γνωρίζει ότι δεν διαθέτει όλες τις ελευθερίες, έχει μια μεγαλύτερη θέληση να αποκτήσει τη δύναμη της ελευθερίας.

Οι λέξεις δεν έχουν δύναμη αφεαυτού. Έχουν μια σημασία που πρέπει κανείς να γνωρίζει καλά, να δηλώνει επακριβώς προκειμένου να επιτρέψει στον εαυτό του να ελκυστεί από τη μαγεία τους. Η μεγάλη Επανάσταση μάς έχει αποβλακώσει με το σλόγκαν: «Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη» οι φιλελεύθεροι μας έχουν πάρει τ’ αυτιά με το «laisser-faire» τους με το ρεφραίν της ελευθερίας της εργασίας· οι φιλελεύθεροι αυταπατώνται με την πίστη σε μια προκαθορισμένη ελευθερία και κάνουν κριτική προς τιμήν τηςΟι αναρχικοί δεν θα έπρεπε να θέλουν τη λέξη αλλά την ουσία. Είναι εναντίον της εξουσίας, της κυβέρνησης, της οικονομικής θρησκευτικής και ηθικής εξουσίας, γνωρίζοντας ότι όσο περισσότερο η εξουσία περιορίζεται τόσο περισσότερο η ελευθερία αυξάνεται.

Είναι μια σχέση μεταξύ δύναμης της ομάδας και δύναμης του ατόμου. Όσο περισσότερο ο πρώτος όρος της σχέσης αυτής ελαττώνεται, τόσο περισσότερο η εξουσία περιορίζεται, τόσο περισσότερο η ελευθερία αυξάνεται. Τί επιζητά ο αναρχικός; Να φτάσουμε σε μια κατάσταση στην οποία οι δύο αυτές δυνάμεις να είναι ισορροπημένες, όπου το άτομο να έχει πραγματική ελευθερία κινήσεων χωρίς ποτέ να παρεμποδίζει την ελευθερία κινήσεων κάποιου άλλου. Ο αναρχικός δεν θέλει να αντιστραφεί η σχέση έτσι ώστε η ελευθερία του να είναι φτιαγμένη από τη σκλαβιά των άλλων, επειδή γνωρίζει ότι η εξουσία είναι κακή από μόνη της, τόσο γι’ αυτόν που υποβάλλεται σε αυτήν όσο και γι’ αυτόν που την ασκεί.

Για να γνωρίσει πραγματικά την ελευθερία, πρέπει κανείς να αναπτύξει το ανθρώπινο ον μέχρι του σημείου να σιγουρευτεί ότι καμιά εξουσία δεν θα έχει την δυνατότητα να υπάρχει.

Μετάφραση: Αιχμή

2 thoughts on “Ελευθερία

  1. Παράθεμα: Ελευθερία | Ώρα Κοινής Ανησυχίας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s