Συνδικαλισμός και αναρχισμός

Ένα διαχρονικό κείμενο του Ερρίκο Μαλατέστα από το 1925.

Η σχέση μεταξύ εργατικού κινήματος και προοδευτικών κομμάτων είναι ένα παλιό και φθαρμένο θέμα. Αλλά είναι πάντοτε επίκαιρο, και έτσι θα παραμείνει όσο υπάρχουν, αφενός, μια μάζα ανθρώπων που μαστίζονται από επείγουσες ανάγκες και οδηγούνται από φιλοδοξίες – μερικές φορές παθιασμένες αλλά πάντα ασαφείς και απροσδιόριστες – για μια καλύτερη ζωή, και αφετέρου άτομα και κόμματα που έχουν μια συγκεκριμένη άποψη για το μέλλον και τα μέσα για την επιδίωξή του, αλλά των οποίων τα σχέδια και οι ελπίδες είναι καταδικασμένα να παραμείνουν μια μακρινή ουτοπία εκτός αν μπορέσουν να πείσουν τις μάζες. Και το θέμα είναι ακόμα πιο σημαντικό τώρα που, μετά τις καταστροφές του πολέμου και της μεταπολεμικής περιόδου, όλοι προετοιμάζονται, τουλάχιστον διανοητικά, για μια συνέχιση της δραστηριότητας που πρέπει να ακολουθήσει την πτώση των τυραννιών που εξακολουθούν να ξεσπούν και να οργιάζουν [σε ολόκληρη την Ευρώπη] αλλά αρχίζουν να τρέμουν. Γι’ αυτό το λόγο θα προσπαθήσω να διευκρινίσω ποια, κατά τη γνώμη μου, θα έπρεπε να είναι η στάση των αναρχικών απέναντι στις οργανώσεις εργαζομένων.

Σήμερα, θεωρώ, δεν υπάρχει κανείς, ή σχεδόν κανείς από μας που θα αρνείτο τη χρησιμότητα και την ανάγκη για το εργατικό κίνημα ως ένα μαζικό μέσο υλικής και ηθικής προόδου, ως γόνιμο έδαφος για προπαγάνδα και ως απαραίτητη δύναμη για τον κοινωνικό μετασχηματισμό που είναι ο σκοπός μας. Δεν υπάρχει πλέον κανείς που να μην καταλαβαίνει τι σημαίνει οργάνωση εργαζομένων, για εμάς τους αναρχικούς περισσότερους από όλους, πιστεύοντας όπως και εμείς ότι η νέα κοινωνική οργάνωση δεν πρέπει και δεν μπορεί να επιβληθεί από μια νέα κυβέρνηση δια της βίας, αλλά πρέπει να απορρέει από την ελεύθερη συνεργασία όλων. Επιπλέον, το εργατικό κίνημα είναι πια ένας σημαντικός και καθολικός θεσμός. Το να του πάμε κόντρα θα σήμαινε ότι γινόμαστε συνένοχοι των καταπιεστών· το να το αγνοήσουμε θα σήμαινε το να απομακρυνθούμε από την καθημερινότητα του λαού και να καταδικαστούμε σε μια αέναη αδυναμία. Ωστόσο, ενώ όλοι, ή σχεδόν όλοι, συμφωνούν για τη χρησιμότητα και την αναγκαιότητα των αναρχικών να συμμετέχουν ενεργά στο εργατικό κίνημα και να είναι οπαδοί και υποστηρικτές του, συχνά διαφωνούμε μεταξύ μας σχετικά με τις μεθόδους, τις προϋποθέσεις και τους περιορισμούς μιας τέτοιας εμπλοκής.

Πολλοί σύντροφοι θα ήθελαν το εργατικό κίνημα και το αναρχικό κίνημα να είναι το ένα και το αυτό και, όπου μπορούν για παράδειγμα, στην Ισπανία και την Αργεντινή, ακόμα και σε κάποιο βαθμό στην Ιταλία, τη Γαλλία, τη Γερμανία κ.λπ. – να προσπαθούν να δίνουν στις οργανώσεις των εργαζομένων ένα καθαρά αναρχικό πρόγραμμα. Αυτοί οι σύντροφοι είναι γνωστοί ως «αναρχοσυνδικαλιστές», ή, αν εμπλέκονται με άλλους που πραγματικά δεν είναι αναρχικοί, αποκαλούνται «επαναστατικοί συνδικαλιστές». Πρέπει να υπάρξει κάποια εξήγηση για το νόημα του «συνδικαλισμού» Αν έχει να κάνει με το τι ζητάει κανείς από το μέλλον, εάν, δηλαδή, ο συνδικαλισμός σημαίνει τη μορφή κοινωνικής οργάνωσης που θα αντικαθιστούσε τον καπιταλισμό και την κρατική οργάνωση, τότε είναι το ίδιο πράγμα με την αναρχία και ως εκ τούτου είναι μια λέξη που χρησιμεύει μονάχα στο να προκαλεί σύγχυση είτε είναι κάτι άλλο από την αναρχία και επομένως δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό από τους αναρχικούς. Στην πραγματικότητα, μεταξύ των ιδεών και των προτάσεων για το μέλλον που έχουν προτείνει μερικοί συνδικαλιστές, υπάρχουν μερικοί που είναι πραγματικά αναρχικοί. Υπάρχουν όμως και άλλοι που, υπό άλλα ονόματα και άλλες μορφές, αναπαράγουν την εξουσιαστική δομή που αποτελεί την αιτία των δεινών για τα οποία τώρα διαμαρτύρονται, και τα οποία, επομένως, δεν έχουν καμία σχέση με την αναρχία Αλλά δεν είναι ο συνδικαλισμός ως κοινωνικό σύστημα με το οποίο έχω σκοπό να ασχοληθώ, γιατί δεν είναι αυτό που μπορεί να καθορίσει τις τρέχουσες ενέργειες των αναρχικών σε σχέση με το εργατικό κίνημα.

Ασχολούμαι εδώ με το εργατικό κίνημα υπό καπιταλιστικό και κρατικό καθεστώς και το όνομα συνδικαλισμός περιλαμβάνει όλες τις οργανώσεις εργαζομένων, όλα τα διάφορα συνδικάτα που έχουν συσταθεί προκειμένου να αντισταθούν στην καταπίεση των αφεντικών και να περιορίσουν ή να εξαλείψουν παντελώς την εκμετάλλευση της ανθρώπινης εργασίας από τους ιδιοκτήτες των πρώτων υλών και των μέσων παραγωγής. Τώρα λέω ότι αυτές οι οργανώσεις δεν μπορούν να είναι αναρχικές και ότι δεν είναι καλό να ισχυρίζονται ότι είναι, γιατί αν ήταν θα αποτύγχαναν στο σκοπό τους και δεν θα εξυπηρετούσαν τους στόχους που προτείνουν οι αναρχικοί που εμπλέκονται σε αυτά. Ένα Συνδικάτο έχει συσταθεί για να υπερασπίζεται τα καθημερινά συμφέροντα των εργαζομένων και για να βελτιώνει τις συνθήκες τους όσο το δυνατόν περισσότερο προτού μπορέσουν να είναι σε θέση να κάνουν την επανάσταση και μέσω αυτής να αλλάξουν τους σημερινούς μισθωτούς σε ελεύθερους εργάτες, συνεργαζόμενοι ελεύθερα προς όφελος όλων.

Διότι ένα συνδικάτο που εξυπηρετεί τους δικούς του σκοπούς και συγχρόνως ενεργεί ως μέσο εκπαίδευσης και έδαφος για προπαγάνδα που στοχεύει σε ριζικές κοινωνικές αλλαγές, πρέπει να συγκεντρώνει όλους τους εργαζόμενους – ή τουλάχιστον εκείνους τους εργαζόμενους που θέλουν να βελτιώσουν τις συνθήκες τους – και να είναι σε θέση να βάζει κάποια αντίσταση στα αφεντικά. Μπορεί μήπως να περιμένει από όλους τους εργαζόμενους να γίνουν αναρχικοί προτού τους καλέσει να οργανωθούνε και προτού τους βάλει στην οργάνωση, αντιστρέφοντας έτσι τη φυσική τάξη της προπαγάνδας και της ψυχολογικής ανάπτυξης και σχηματίζοντας την οργάνωση αντίστασης όταν δεν υπάρχει πια καμία ανάγκη, από τη στιγμή που οι μάζες θα ήταν ήδη σε θέση να κάνουν την επανάσταση; Σε μια τέτοια περίπτωση το συνδικάτο θα ήταν ένα αντίγραφο της αναρχικής ομάδας και θα ήταν ανήμπορο είτε να πετύχει βελτιώσεις είτε να κάνει επανάσταση. Ή θα ικανοποιούνταν με τη δέσμευση του αναρχικού προγράμματος στα χαρτιά και με τυπική, απροσδόκητη υποστήριξη, και συγκεντρώνοντας ανθρώπους που, σαν τα πρόβατα, ακολουθούν τους διοργανωτές, μονάχα για να διασκορπιστούν και να περάσουν στον εχθρό με την πρώτη ευκαιρία που καλούνταν να δείξουν το πόσο σοβαροί αναρχικοί είναι;

Ο συνδικαλισμός (με τον οποίο εννοώ την πρακτική ποικιλία και όχι το θεωρητικό σόι, που όλοι προσαρμόζουν στη δικιά τους μορφή) είναι εκ φύσεως ρεφορμιστικός. Το μόνο που μπορεί να αναμένεται από αυτόν είναι ότι οι μεταρρυθμίσεις για τις οποίες αγωνίζεται και πετυχαίνει είναι περίπου και επιτυγχάνονται με τέτοιο τρόπο που να εξυπηρετούν την επαναστατική εκπαίδευση και προπαγάνδα και να αφήνουν το δρόμο ανοιχτό για όλο και μεγαλύτερα αιτήματα. Οποιαδήποτε συγχώνευση ή μπέρδεμα μεταξύ του αναρχικού και επαναστατικού κινήματος και του συνδικαλιστικού κινήματος καταλήγει είτε καθιστώντας το συνδικάτο αβοήθητο όσον αφορά τους συγκεκριμένους του στόχους είτε μετριάζοντας, παραχαράσσοντας και κατασβένοντας το αναρχικό πνεύμα. Ένα συνδικάτο μπορεί να φυτρώσει με ένα σοσιαλιστικό, επαναστατικό ή αναρχικό πρόγραμμα και είναι, πράγματι, από τέτοια προγράμματα που προέρχονται τα διάφορα εργατικά προγράμματα. Αλλά είναι την ώρα που είναι αδύναμοι και ανίσχυροι που είναι πιστοί στο πρόγραμμα – την ώρα, δηλαδή, που παραμένουν ομάδες προπαγάνδας που δημιουργούνται και διευθύνονται από λίγους ένθερμους και αφοσιωμένους ανθρώπους, παρά από οργανώσεις έτοιμες για αποτελεσματική δράση. Αργότερα, καθώς καταφέρνουν να προσελκύουν τις μάζες και να αποκτούν τη δύναμη να διεκδικούν και να επιβάλουν βελτιώσεις, το αρχικό πρόγραμμα γίνεται μια κενή φόρμουλα, στην οποία κανείς δεν δίνει περισσότερη σημασία. Οι τακτικές προσαρμόζονται στις ανάγκες της στιγμής και οι ενθουσιώδεις των πρώτων ημερών είτε προσαρμόζονται είτε ενδίδουν σε «πρακτικούς» ανθρώπους που ασχολούνται με το σήμερα, και χωρίς καμία σκέψη για το αύριο.

Υπάρχουν, φυσικά, σύντροφοι που, αν και στις πρώτες γραμμές του συνδικαλιστικού κινήματος, παραμένουν ειλικρινά και με ενθουσιασμό αναρχικοί, όπως υπάρχουν και ομάδες εργαζομένων εμπνευσμένες από αναρχικές ιδέες. Αλλά θα ήταν πολύ εύκολο έργο κριτικής να αναζητήσουμε τις χιλιάδες περιπτώσεις στις οποίες, στην καθημερινή πρακτική, αυτοί οι άνθρωποι και οι εν λόγω ομάδες αντιφάσκουν με τις αναρχικές ιδέες. Σκληρή αναγκαιότητα; Σύμφωνοι. Ο καθαρός αναρχισμός δεν μπορεί να είναι πρακτική λύση όσο οι άνθρωποι αναγκάζονται να ασχολούνται με τα αφεντικά και την εξουσία. Η μάζα του λαού δεν μπορεί να αφεθεί στις δικές της μεθόδους όταν αρνείται να το κάνει και ζητά, απαιτεί, ηγέτες. Αλλά γιατί να συγχέουμε τον αναρχισμό με αυτό που δεν είναι αναρχισμός και να αναλαμβάνουμε εμείς, ως αναρχικοί, την ευθύνη για τα διάφορα πάρε-δώσε και συμφωνίες που πρέπει να γίνουν με βάση ακριβώς ότι οι μάζες δεν είναι αναρχικοί, ακόμη και αν ανήκουν σε μια οργάνωση που έχει γράψει ένα αναρχικό πρόγραμμα στον καταστατικό του χάρτη; Κατά τη γνώμη μου οι αναρχικοί δεν θα έπρεπε να θέλουν τα συνδικάτα να είναι αναρχικά. Οι αναρχικοί πρέπει να εργάζονται μεταξύ τους για αναρχικούς σκοπούς, ως άτομα, ως ομάδες και ως ομοσπονδίες ομάδων. Με τον ίδιο τρόπο που υπάρχουν, ή πρέπει να υπάρχουν, ομάδες μελέτης και συζήτησης, ομάδες γραπτής ή προφορικής προπαγάνδας δημόσια, συνεταιριστικές ομάδες, ομάδες που εργάζονται σε εργοστάσια και εργαστήρια, αγρούς, στρατόπεδα, σχολεία κλπ., έτσι πρέπει να σχηματίζουν ομάδες μέσα στις διάφορες οργανώσεις που διεξάγουν ταξικό πόλεμο. Φυσικά το ιδανικό θα ήταν για όλους να είναι αναρχικοί και για όλες τις οργανώσεις να εργάζονται αναρχικά. Είναι όμως σαφές ότι αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, δεν θα χρειαζόταν να οργανωθούμε για την πάλη εναντίον των αφεντικών, επειδή τα αφεντικά δεν θα υπήρχαν πια.

Υπό τις παρούσες συνθήκες, δεδομένου του βαθμού ανάπτυξης της μάζας του λαού μέσα στον οποίο εργάζονται, οι αναρχικές ομάδες δεν θα έπρεπε να απαιτούν από αυτές τις οργανώσεις να είναι αναρχικές, αλλά να προσπαθούν να τις τραβάνε όσο το δυνατόν πιο κοντά στις αναρχικές τακτικές. Εάν η επιβίωση της οργάνωσης και οι ανάγκες και οι επιθυμίες των οργανωμένων καθιστούν πραγματικά απαραίτητο το να συμβιβαστούν και να εισέλθουν σε ασαφείς διαπραγματεύσεις με την εξουσία και τους εργοδότες, ας είναι. Αλλά ας είναι ευθύνη των άλλων, όχι των αναρχικών, η αποστολή των οποίων είναι να επισημαίνουν την ανεπάρκεια και την ευθραυστότητα όλων των βελτιώσεων που γίνονται μέσα σε μια καπιταλιστική κοινωνία και να κατευθύνουν τον αγώνα προς ολοένα και πιο ριζοσπαστικές λύσεις. Οι αναρχικοί εντός των συνδικάτων θα έπρεπε να προσπαθούν να διασφαλίζουν ότι θα παραμένουν ανοιχτοί σε όλους τους εργαζόμενους οποιασδήποτε άποψης ή κόμματος μόνο υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει αλληλεγγύη στον αγώνα εναντίον των αφεντικών. Θα έπρεπε να αντιτάσσονται στο κορπορατιστικό πνεύμα και κάθε προσπάθειας να μονοπωλήσουν την εργασία ή την οργάνωση. Πρέπει να εμποδίζουν τα Συνδικάτα να γίνονται όργανα των πολιτικών για εκλογικούς ή άλλους εξουσιαστικούς σκοπούς· θα έπρεπε να κηρύσσουν και να εξασκούν την άμεση δράση, την αποκέντρωση, την αυτονομία και την ελεύθερη πρωτοβουλία. Θα έπρεπε να προσπαθούν να βοηθούν τα μέλη να μάθουν πώς να συμμετέχουν άμεσα στη ζωή της οργάνωσης και να κάνουν δίχως ηγέτες και μόνιμους αξιωματούχους. Πρέπει, εν ολίγοις, να παραμένουν αναρχικοί, να παραμένουν πάντα σε στενή επαφή με τους αναρχικούς και να θυμούνται ότι η οργάνωση εργαζομένων δεν είναι ο σκοπός, αλλά μόνο ένα από τα μέσα, όσο σημαντικό και αν είναι, για την προετοιμασία του δρόμου για την επίτευξη του αναρχισμού.

Μετάφραση: Αιχμή

Ακολουθήστε την ΑΙΧΜΗ στο twitter: https://twitter.com/aixmi_kd

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s