Προετοιμασία για Πρακτικό Ατομικισμό

Το μίνι εγχειρίδιο του ατομικισμού… από τον Γάλλο αναρχοατομικιστή Χαν Ράινερ

 

Είναι αρκετό να ανακηρύξει κανείς τον εαυτό του ατομικιστή;
Όχι. Μια θρησκεία μπορεί να είναι ικανοποιημένη με λεκτική αφοσίωση και μερικές πράξεις λατρείας. Μια πρακτική φιλοσοφία που δεν ασκείται δεν είναι τίποτα.

Γιατί οι θρησκείες δείχνουν περισσότερη επιείκεια απ’ τις ηθικές θεωρίες;
Οι θεοί των θρησκειών είναι πανίσχυροι μονάρχες. Μπορούν να σώσουν τους πιστούς μέσω της χάρης και των θαυμάτων. Παρέχουν σωτηρία ως αντάλλαγμα για το νόμο, τις διάφορες τελετουργικές λέξεις και ορισμένες συμφωνημένες χειρονομίες. Μπορούν ακόμα και να μου δώσουν πλεονεκτήματα για χειρονομίες που έχουν γίνει και τα λόγια που έχουν ειπωθεί για μένα από μισθοφόρους.

Τί πρέπει να κάνω για να αξίζω πραγματικά τον τίτλο του ατομικιστή;
Όλες οι ενέργειές μου πρέπει να είναι σε συμφωνία με τις ιδέες μου.

Δεν είναι λίγο δύσκολο να αποκτηθεί αυτή η συμφωνία;
Είναι πιο εύκολο απ’ όσο φαίνεται.

Γιατί;
Ο αρχάριος ατομικιστής συγκρατιέται από πλαστά αγαθά και κακές συνήθειες. Απελευθερώνει τον εαυτό του μόνο με κόστος κάποιας προσπάθειας. Αλλά η ασυμφωνία μεταξύ των ενεργειών και των ιδεών του είναι πιο επώδυνη γι’ αυτόν απ’ όλες τις απαρνήσεις. Υποφέρει απ’ αυτό με τον ίδιο τρόπο που ένας μουσικός υποφέρει από έλλειψη αρμονίας. Με την καμία ο μουσικός δεν θα ήθελε να περάσει τη ζωή του ανάμεσα σε παράφωνους ήχους. Με τον ίδιο τρόπο η έλλειψη αρμονίας μου είναι, για μένα, η μεγαλύτερη των παθημάτων. .

Τί λέμε την προσπάθεια τού να θέτεις τη ζωή κάποιου σε συμφωνία με τις απόψεις του; .
Τη λέμε αρετή.

Έχει κάποια ανταμοιβή η αρετή;
Η αρετή η ίδια είναι η ανταμοιβή.

Τί σημαίνει αυτό;
Σημαίνει δύο πράγματα: 1- Αν σκέφτομαι ανταμοιβές δεν είμαι ενάρετος. Η ανιδιοτέλεια είναι το κύριο χαρακτηριστικό της αρετής. 2- Η ανιδιοτελής αρετή δημιουργεί ευτυχία.

Τί είναι ευτυχία;
Ευτυχία είναι η κατάσταση της ψυχής που αισθάνεται ελεύθερη απ’ όλες τις εξωτερικές δουλείες και αισθάνεται σε τέλεια συμφωνία με τον εαυτό της.

Δεν είναι αλήθεια τότε ότι υπάρχει ευτυχία μόνο όταν δεν υπάρχει πια ανάγκη να κάνουμε μια προσπάθεια, και δεν διαδέχεται η ευτυχία την αρετή;
Ο σοφός άνθρωπος πάντα χρειάζεται προσπάθεια και αρετή. Πάντοτε δέχεται επίθεση απ’ έξω. Αλλά στην πραγματικότητα, ευτυχία υπάρχει μόνο στην ψυχή όπου δεν υπάρχει πλέον εσωτερική πάλη. .

Είμαστε θλιμμένοι κατά το κηνύγι της σοφίας;
Όχι. Εν αναμονή της ευτυχίας κάθε νίκη προκαλεί χαρά.

Τί είναι χαρά;
Χαρά είναι η αίσθηση τού να περνάς από μια μικρότερη σε μια μεγαλύτερη τελειότητα. Χαρά είναι η αίσθηση ότι προχωράμε προς την ευτυχία.

Διακρίντε μεταξύ χαράς και ευτυχίας από μια σύγκριση.
Ένα ειρηνικό ον, αναγκασμένο να πολεμήσει, παρασύρει μια νίκη που το φέρνει πιο κοντά στην ειρήνη: αισθάνεται χαρά. Τελικά φτάνει σε μια ειρήνη που τίποτα δεν μπορεί να ενοχλήσει: έχει φτάσει στην ευτυχία. .

Θα έπρεπε κανείς να επιχειρήσει να αποκτήσει ευτυχία και τελειότητα την πρώτη στιγμή που τις καταλαβαίνουμε;
Είναι σπάνιο να μπορούμε να δοκιμάσουμε την άμεση τελειότητα χωρίς απερισκεψία.

Τί κινδύνους φέρει το απερίσκεπτο ρίσκο;
Τον κίνδυνο τού να υποχωρήσεις και να αποθαρρυνθείς.

Ποιός είναι ο σωστός τρόπος να προετοιμάζει κανείς τον εαυτό του για την τελειότητα;
Είναι σωστό να πάει πίσω στον Επίκτητο περνώντας μέσα απ’ τον Επίκουρο.

Τί εννοείτε;
Πρέπει κανείς πρώτα να βάλει τον εαυτό του στη θέση του Επίκουρου και να διακρίνει τις φυσικές απ’ τις πλασματικές ανάγκες. Όταν είμαστε σε θέση να περιφρονήσουμε στην πράξη όλα αυτά που είναι περιττά για τη ζωή, όταν θα περιφρονήσουμε την πολυτέλεια και την άνεση, όταν θα απολαύσουμε τη σωματική ευχαρίστηση που προέρχεται απ’ το απλό φαγητό και ποτό· όταν το σώμα μας καθώς και οι ψυχές μας θα γνωρίσουν την καλοσύνη του άρτου και του νερού θα είμαστε σε θέση να πάμε παρακάτω.

Τί βήματα μένει να παρθούν;
Μένει να νιώσουμε ότι ακόμα και αν στερούμαστε τον άρτο και το νερό θα μπορούσαμε να είμαστε ευτυχισμένοι· ότι στην πιο επώδυνη ασθένεια, όπου δεν έχουμε καμία αρωγή, θα μπορούσαμε να είμαστε ευτυχισμένοι· ότι ακόμη και πεθαίνοντας από βασανιστήρια εν μέσω ύβρεων απ’ τον όχλο θα μπορούσαμε να είμαστε ευτυχισμένοι.

Είναι αυτές οι κορυφές της σοφίας προσβάσιμες απ’ όλους;
Αυτές οι κορυφές είναι προσβάσιμες απ’ όλους τους καλοπροαίρετους ανθρώπους που αισθάνονται μια φυσική τάση προς τον ατομικισμό.

Ποιά είναι η διανοητική διαδρομή που οδηγεί σ’ αυτές τις κορυφές;
Είναι η Στωική θεωρία του πραγματικού καλού και του πραγματικού κακού.

Πώς αποκαλούμε αυτή τη θεωρία πάλι;
Αποκαλούμε τη θεωρία των πραγμάτων που εξαρτώνται από μας και εκείνων που δεν εξαρτώνται από μας.

Ποιά είναι τα πράγματα που εξαρτώνται από μας;
Οι απόψεις μας, οι επιθυμίες μας, οι κλίσεις μας, και οι αποστροφές μας: με μια λέξη, όλες οι εσωτερικές μας ενέργειες.

Ποιά είναι τα πράγματα που δεν εξαρτώνται από μας;
Το σώμα, τα πλούτη, η φήμη, τα αξιώματα: με μια λέξη, όλα αυτά τα πράγματα που δεν συγκαταλέγονται μεταξύ των εσωτερικών μας ενεργειών.

Ποιά είναι τα χαρακτηριστικά των πραγμάτων που εξαρτώνται από μας;
Παρέχονται δωρεάν από τη φύση: τίποτα δεν μπορεί να τα σταματήσει ή να βάλει εμπόδια ενώπιόν τους.

Ποιό είναι το άλλο όνομα των πραγμάτων που δεν εξαρτώνται από μας;
Τα πράγματα που δεν εξαρτώνται από μας αποκαλούνται επίσης αδιάφορα πράγματα.

Γιατί;
Γιατί κανένα απ’ αυτά δεν είναι είτε πραγματικό καλό είτε πραγματικό κακό.

Τί συμβαίνει σ’ αυτόν που παίρνει τα αδιάφορα πράγματα για πράγματα που είναι καλά ή κακά;
Βρίσκει εμπόδια παντού. Είναι προσβεβλημένος, προβληματικός· γκρινιάζει για πράγματα και ανθρώπους.

Δεν αισθάνεται ένα ακόμη μεγαλύτερο κακό;
Είναι δούλος της επιθυμίας και του φόβου.

Ποιά είναι η κατάσταση αυτού που γνωρίζει στην πράξη ότι τα πράγματα που δεν εξαρτώνται από μας είναι αδιάφορα;
Είναι ελεύθερος. Κανείς δεν μπορεί να τον αναγκάσει να κάνει ό,τι δεν θέλει να κάνει ή να τον αποτρέψει απ’ το να κάνει ό,τι θέλει να κάνει. Δεν έχει να γκρινιάζει για πράγματα ή για ανθρώπους.

Η ασθένεια, η φυλάκιση, και η φτώχεια, για παράδειγμα: δεν θα περιορίσουν την ελευθερία μου;
Εξωτερικά πράγματα μπορεί να περιορίσουν την ελευθερία του σώματός μου και των κινήσεών μου. Δεν είναι εμπόδια της βούλησής μου για όσο διάστημα δεν έχω την παράνοια να θέλω αυτό που δεν εξαρτάται από μένα. .

Δεν επαρκεί η θεωρία του Επίκουρου στην πορεία της ζωής;
Η θεωρία του Επίκουρου επαρκεί αν έχω τα απαραίτητα για τη ζωή και αν η υγεία μου είναι καλή. Μπροστά στη χαρά με αφήνει το ίδιο με των ζώων, που δεν κατασκευάζουν για τον εαυτό τους φανταστικές ανησυχίες και δεινά. Αλλά στην ασθένεια και την πείνα δεν επαρκεί πια.

Επαρκεί στις κοινωνικές σχέσεις;
Στην πορεία των κοινωνικών σχέσεων μπορεί να επαρκούν. Με απελευθερώνει απ’ όλους τους τυράννους που έχουν εξουσία μόνο πάνω στο περιττό.

Υπάρχουν κοινωνικές συνθήκες όπου δεν επαρκούν πια;
Δεν επαρκούν πια αν ο τύραννος μπορεί να μου στερήσει τον άρτο, αν μπορεί να με θανατώσει ή να πλήξει το σώμα μου. .

Τί αποκαλείτε τύραννο;
Αποκαλώ τύραννο τον οποιονδήποτε, που δρώντας σε αδιάφορα πράγματα – όπως του πλούτου ή του σώματός μου – προσποιείται ότι ενεργεί για χάρη της βούλησής μου. Αποκαλώ τύραννο όποιον επιχειρεί να τροποποιήσει την κατάσταση της ψυχής μου με άλλα μέσα πέραν της λογικής πειθούς.

Δεν υπάρχουν ατομικιστές για τους οποίους επαρκεί ο Επικουρισμός;
Όποιο και αν είναι το παρόν μου, είμαι αδαής για το μέλλον. Δεν ξέρω που θα με βρει η κακιά στιγμή, όπου ο Επικουρισμός δεν θα επαρκεί πια. Θα πρέπει τότε, αμέσως μόλις έχω φτάσει στην Επικούρεια σοφία, να εργάζομαι για την ενίσχυση όλο και περισσότερο του εαυτού μου ώσπου να φτάσω το Στωικό άτρωτο.

Πώς θα ζήσω σε ηρεμία;
Σε ηρεμία μπορώ να ζήσω απαλά και συγκρατημένα όπως ο Επίκουρος, αλλά με το πνεύμα του Επίκτητου.

Είναι χρήσιμο για την τελειότητα να προτείνουμε σε κάποιον ένα πρότυπο όπως ο Σωκράτης, ο Ιησούς ή ο Επίκτητος;
Αυτή είναι κακή μέθοδος.

Γιατί;
Γιατί είναι η αρμονία μου που πρέπει να συνειδητοποιήσω, όχι αυτή του άλλου.

Τί είδους καθήκοντα υπάρχουν;
Υπάρχουν δύο είδη καθηκόντων: τα καθολικά και τα προσωπικά καθήκοντα.

Τί λέμε καθολικά καθήκοντα;
Αποκαλώ καθολικά καθήκοντα εκείνα που είναι αρμοδιότητα κάθε σοφού ανθρώπου.

Τί λέμε προσωπικά καθήκοντα;
Αποκαλώ προσωπικά καθήκοντα εκείνα που είναι αρμοδιότητα εμού ειδικότερα.

Υφίστανται τα προσωπικά καθήκοντα;
Υφίστανται τα προσωπικά καθήκοντα. Είμαι ένα ιδιαίτερο ον που βρίσκει τον εαυτό του σε ιδιαίτερες καταστάσεις. Έχω ένα συγκεκριμένο βαθμό σωματικής δύναμης, διανοητικής δύναμης, και κατέχω μικρότερο ή μεγαλύτερο πλούτο. Έχω ένα παρελθόν που πρέπει να συνεχίσω. Πρέπει να αγωνιστώ ενάντια σ’ ένα αφιλόξενο πεπρωμένο, ή να συνεργαστώ με ένα φιλικό.

Διακρίντε με μια απλή ένδειξη τα προσωπικά και τα καθολικά καθήκοντα.
Χωρίς καμία εξαίρεση, τα καθολικά καθήκοντα είναι καθήκοντα αποχής. Σχεδόν όλα τα καθήκοντα ενεργειών είναι προσωπικά καθήκοντα. Ακόμη και σε εκείνες τις σπάνιες περιπτώσεις όπου επιβάλλεται ενέργεια σ’ όλες τις λεπτομέρειες της πράξης που θα φέρουν το σημάδι του δράστη, θα είναι παρόμοια με την υπογραφή του ηθικού καλλιτέχνη.

Μπορεί τα προσωπικά μου καθήκοντα να έρχονται σε αντίθεση με τα καθολικά μου καθήκοντα;
Όχι. Είναι όπως το λουλούδι που μπορεί να μεγαλώσει μόνο πάνω στο φυτό.

Είναι τα προσωπικά μου καθήκοντα ίδια με εκείνα του Σωκράτη, του Ιησού ή του Επίκτητου;
Δεν τους μοιάζουν καθόλου αν δεν κάνω μια αποστολική ζωή.

Ποιός θα μου διδάξει τα προσωπικά και τα καθολικά μου καθήκοντα;
Η συνείδησή μου.

Πώς θα μου διδάξει τα καθολικά μου καθήκοντα;
Λέγοντάς μου τί να αναμένω από κάθε σοφό άνθρωπο.

Πώς θα μου διδάξει τα προσωπικά μου καθήκοντα;
Λέγοντάς μου τί θα έπρεπε να απαιτώ απ’ τον εαυτό μου.

Υπάρχουν δύσκολα καθήκοντα;
Δεν υπάρχουν δύσκολα καθήκοντα για το σοφό άνθρωπο.

Πριν φτάσω στη σοφία μπορεί οι ιδέες του Σωκράτη, του Ιησού και του Επίκτητου να είναι χρήσιμες για μένα που αντιμετωπίζω δυσκολίες;
Μπορεί να είναι χρήσιμες για μένα, αλλά εγώ δεν θα περιέγραφα αυτούς τους μεγάλους ατομικιστές ως πρότυπα.

Πώς μπορώ να τους περιγράψω;
Τους περιγράφω ως μάρτυρες. Και δεν θέλω ποτέ να μου καταδικάσουν το δικό μου τρόπο δράσης.

Είναι αυτά σοβαρά και μικρά λάθη;
Κάθε λάθος που αναγνωρίζεται ως τέτοιο προτού τελεστεί είναι σοβαρό.

Θεωρητικά, προκειμένου να κρίνω την κατάστασή μου ή των άλλων στο μονοπάτι της σοφίας δεν μπορώ να εκτιμήσω τα σοβαρά απ’ τα μικρά λάθη;
Μπορώ.

Τί αποκαλούμε μικρό λάθος;
Συνήθως αποκαλώ μικρό λάθος αυτό που ο Επίκτητος θα καταδίκαζε και ο Επίκουρος δεν θα καταδίκαζε.

Τί αποκαλούμε σοβαρό λάθος;
Απο
καλώ σοβαρό λάθος αυτό που θα καταδικαζόταν ακόμη και απ’ την επιείκεια του Επίκουρου.

 

Μετάφραση: Αιχμή

One thought on “Προετοιμασία για Πρακτικό Ατομικισμό

  1. Αν εγώ συμβάλλω σε αγαθοεργία υπερ μιας κοινωνίας/ομάδας π.χ. κατάσβεση πυρκαιάς -ή- βοηθήσω μια ζωή με τραυματισμένο σώμα π.χ. απο τροχαίο -ή- ανεχτώ κάτι που εγώ μεν απορρίπτω αλλα δίνει «χαρά» στους άλλους π.χ. θρησκεία, αυτά είναι καθολικά καθήκοντα ή κάτι άλλο;
    Βλέποντας με μή ατομικιστική ματιά, θα είχε λόγο να τα θεωρήσει αυτά, ως «κοινωνικά» καθήκοντα;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s