Τί είναι ένας αναρχικός;

Ένα διαχρονικό κείμενο του Εμίλ Αρμάν από το 1925.

 

Ένα χάος όντων, ενεργειών και ιδεών· ένας άτακτος, πικρός, αμείλικτος αγώνας· ένα συνεχές ψέμα, μια ανέμη που υφαίνει στα τυφλά, μια μέρα τοποθετώντας κάποιον στο απόγειο, και την επόμενη μέρα συνθλίβοντάς τον: αυτές είναι μονάχα μερικές από τις εικόνες που απεικονίζουν τη σημερινή κοινωνία, αν ήταν δυνατόν να απεικονιστεί. Η βούρτσα των μεγαλύτερων ζωγράφων και η πένα των μεγαλύτερων συγγραφέων θα θρυμματιζόταν σαν γυαλί εάν επρόκειτο να τις χρησιμοποιήσουμε για να εκφράσουμε ακόμα και μια μακρινή ηχώ του αναβρασμού και του στριμωξιδιού που απεικονίζεται από τη σύγκρουση των διαθέσεων, των φιλοδοξιών, του μίσους και της αφοσίωσης που συγκρούονται και συνδυάζουν τις διαφορετικές κατηγορίες μεταξύ των οποίων οι άνθρωποι κατακερματίζονται.

Ποιος θα μπορούσε ποτέ να εκφράσει επακριβώς την ατελείωτη μάχη μεταξύ ιδιωτικών συμφερόντων και συλλογικών αναγκών; Τα αισθήματα των ατόμων και τη λογική των γενικοτήτων; Όλα αυτά συνθέτουν τη σημερινή κοινωνία, και κανένα από αυτά δεν αρκεί για να την περιγράψει. Μια μειοψηφία που κατέχει την ικανότητα να παράγει και να καταναλώνει και τη δυνατότητα να υπάρχει παρασιτικά σε χίλιες διαφορετικές μορφές: ακίνητη και κινητή περιουσία, κεφάλαιο ως εργαλεία ή ως κεφάλαιο, κεφάλαιο ως διδασκαλία και κεφάλαιο ως εκπαίδευση.

Αντίκρυ μιας απέραντης πλειοψηφίας, που δεν κατέχει παρά τα χέρια ή το μυαλό της ή άλλα παραγωγικά όργανα που είναι αναγκασμένη να ενοικιάζει, να μισθώνει, ή να εκπορνεύει, όχι μονάχα προκειμένου να προμηθεύσει ό,τι χρειάζεται έτσι ώστε να μην πεθάνει από την πείνα, αλλά επίσης να επιτρέπει σε ένα μικρό αριθμό κατόχων της εξουσίας ή της ιδιοκτησίας ή των ισοτιμιών να ζει περισσότερο ή λιγότερο στην πολυτέλεια εις βάρος της. Μια μάζα, πλούσιοι και φτωχοί, σκλάβοι από αμνημονεύτων, κληρονομικές προκαταλήψεις, μερικές επειδή είναι προς το συμφέρον τους, οι άλλοι επειδή είναι βυθισμένοι στην άγνοια ή δεν θέλουν να ξεφύγουν από αυτό. Ένα τσούρμο η λατρεία του οποίου είναι εκείνη των χρημάτων και το πρότυπο του πλουσίου, ο κανόνας των μετρίων ανίκανων τόσο για μεγάλα πάθη όσο και για μεγάλες αρετές. Και η μάζα των εξαχρειωμένων κρυφών ή φανερών, δίχως βαθιές φιλοδοξίες, δίχως άλλο στόχο πέρα από εκείνο του να φθάσει σε μια θέση απόλαυσης και ευκολίας, ακόμη και αν αυτό σημαίνει να συντρίψει, εφόσον είναι απαραίτητο, τους φίλους του χθες, γίνονται οι κατατρεγμένοι του σήμερα.

Μια προσωρινή κατάσταση που απειλεί αδιάκοπα να μεταμορφωθεί σε μόνιμη, και μια μόνιμη κατάσταση που απειλεί να μην είναι τίποτε άλλο παρά προσωρινή. Ζωές που επιτρέπουν στο ψέμα να εγκολπώνεται πεποιθήσεις, και πεποιθήσεις που χρησιμεύουν ως εφαλτήριο για βρόμικες φιλοδοξίες. Ελεύθεροι στοχαστές που παρουσιάζονται πιο κληρικαλικοί από τους κληρικαλικούς, και πιστοί που παρουσιάζονται χονδροειδείς υλιστές. Το επιφανειακό άτομο που θέλει να περνιέται για βαθύ και το βαθύ άτομο που δεν καταφέρει να παίρνεται σοβαρά υπόψη. Κανείς δεν θα αμφισβητούσε ότι αυτό είναι ένα πορτρέτο της κοινωνίας, και κανένα σκεπτόμενο άτομο δεν θα μπορούσε παρά να δει ότι αυτή η ζωγραφιά δεν έχει καν αρχίσει να απεικονίζει την πραγματικότητα. Γιατί; Επειδή υπάρχει μια μάσκα τοποθετημένη μπροστά από κάθε πρόσωπο· επειδή κανείς δεν νοιάζεται να είναι, επειδή όλοι επιδιώκουν μονάχα να φαίνονται. Να φαινόμαστε: αυτό είναι το υπέρτατο ιδανικό, και αν επιθυμούμε διακαώς την ευκολία και τον πλούτο, είναι για να φαινόμαστε, από τη στιγμή που μονάχα τα χρήματα τώρα επιτρέπουν σε κάποιον να κάνει εντύπωση.

Αυτή η μανία, αυτό το πάθος, αυτός ο αγώνας για εμφάνιση, για το τι μπορεί να την εξασφαλίσει, καταβροχθίζει τόσο τον πλούσιο όσο και τον αλήτη, τον πιο πολυμαθή όσο και τον αναλφάβητο. Ο εργάτης που καταριέται τον επιστάτη επιθυμεί να γίνει με τη σειρά του ένας· ο έμπορος που αποτιμά την εμπορική τιμή του ώστε να είναι ασύγκριτης τιμής δεν διστάζει να κάνει επαίσχυντες συναλλαγές· ο μικροϊδιοκτήτης καταστήματος, μέλος πατριωτικών και εθνικιστικών εκλογικών επιτροπών, σπεύδει να διαβιβάσει τις εντολές του σε ξένους κατασκευαστές μόλις το βρίσκει αυτό κερδοφόρο. Ο σοσιαλιστής δικηγόρος, υπερασπιστής του μαστιζόμενου από τη φτώχεια προλεταριάτου συναγελάζεται στα δύσοσμα μέρη της πόλης, περνά τις διακοπές του σε έναν εξοχικό πύργο ή κατοικεί στις πλούσιες γειτονιές της πόλης, όπου ο καθαρός αέρας είναι άφθονος. Ο ελεύθερος στοχαστής ακόμα παντρεύεται πρόθυμα στην εκκλησία, και συχνά βαπτίζει τα παιδιά του εκεί. Ο θρησκευόμενος άνθρωπος δεν τολμά να εκφράσει τις ιδέες του, από τη στιγμή που η γελοιοποίηση της θρησκείας είναι δεδομένη. Πού είναι η ειλικρίνεια; Η γάγγραινα έχει εξαπλωθεί παντού. Τη βρίσκουμε στην οικογένεια, όπου συχνά ο πατέρας, η μητέρα και τα παιδιά μισούν και εξαπατούν ο ένας τον άλλον ενώ λένε ότι αγαπούν ο ένας τον άλλον, ενώ κάνουν ο ένας τον άλλον να πιστεύει ότι αισθάνονται στοργή ο ένας για τον άλλον. Τη βλέπουμε στην εργασία στο ζευγάρι, όπου ο σύζυγος και η σύζυγος δεν έχουν σκοπό τους να προδώσουν ο ένας τον άλλον, μη τολμώντας να σπάσουν τους δεσμούς που τους συνδέουν. Είναι εκεί για όλους για να βλέπουν σε ομάδες, όπου ο καθένας ψάχνει να πάρει τη θέση του γείτονά του στην εκτίμηση του προέδρου, του γραμματέα, ή του ταμία, ενώ περιμένει να αναλάβει τη θέση τους όταν δεν τους χρειάζονται πλέον. Βρίθει από πράξεις αφοσίωσης, σε δημόσια κατορθώματα, σε ιδιωτικές συζητήσεις, σε επίσημα κατσαδιάσματα. Για να φαίνεται! Να φαίνεται! Να φαίνεται αγνός, ανιδιοτελής και γενναιόδωρος, ενώ την ίδια στιγμή θεωρούμε την αγνότητα, την ανιδιοτέλεια, και τη γενναιοδωρία μάταιες ανοησίες· να φαίνεται ηθικός, τίμιος και ενάρετος όταν η ακεραιότητα, η αρετή και η ηθική είναι η ελάχιστη μέριμνα εκείνων που τις πρεσβεύουν.

Πού μπορεί κανείς να βρει ένα πρόσωπο που αποφεύγει τη διαφθορά, που συγκατατίθεται στο να μην φαίνεται;

Δεν ισχυριζόμαστε ότι έχουμε συναντήσει ποτέ κάποιον τέτοιον. Σημειώνουμε ότι τα ειλικρινή, κατ’ εξοχήν ειλικρινή άτομα είναι σπάνια. Διαβεβαιώνουμε ότι ο αριθμός των ανθρώπινων όντων που εργάζονται ανιδιοτελώς είναι αρκετά περιορισμένος. Καλώς ή κακώς, έχω περισσότερο σεβασμό για το άτομο που παραδέχεται κυνικά ότι θέλει να απολαμβάνει τη ζωή κερδοσκοπώντας εις βάρος άλλων απ’ ό,τι για τους φιλελεύθερους και φιλάνθρωπους αστούς που τα χείλη τους διατυμπανίζουν πομπώδη λόγια, αλλά των οποίων η περιουσία είναι χτισμένη στην καμουφλαρισμένη εκμετάλλευση των κακότυχων.

Θα αντιταχθεί ότι αφήνουμε τον εαυτό μας να καθοδηγείται από την αγανάκτησή μας. Ότι αρχικά τίποτε δεν αποδεικνύει ότι ο θυμός και η προσβολή μας δεν είναι επίσης ένας τρόπος να φαινόμαστε. Προσέχτε: αυτό που θα βρείτε εδώ είναι παρατηρήσεις, απόψεις, θέσεις: μένει στον αναγνώστη να προσδιορίσει τι αξίζουν. Οι σελίδες που ακολουθούν δεν μαρκάρονται με τη σφραγίδα του αλάθητου. Δεν επιδιώκουμε να μετατρέψουμε τον οποιονδήποτε στη δική μας άποψη. Στόχος μας είναι να κάνουμε όσους περιηγηθούν σε αυτές τις σελίδες να σκεφτούν, με το δικαίωμα να αποδεχθούν ή να απορρίψουν αυτό που δεν είναι σύμφωνο με τις δικές τους πεποιθήσεις.

Θα αντιταχθεί ότι ασχολούμαστε με το ζήτημα σε υπερβολικά υψηλό επίπεδο, ή από μια μεταφυσική σκοπιά· ότι πρέπει να κατέβουμε στο επίπεδο της απτής πραγματικότητας. Η πραγματικότητα είναι αυτή: ότι η σημερινή κοινωνία είναι το αποτέλεσμα μιας μακράς ιστορικής διαδικασίας, ίσως ακόμα μόλις αρχινημένης· ότι η ανθρωπότητα – ή οι διάφορες ανθρωπότητες – είναι απλώς στο σημείο να αναζητούν ή να προετοιμάζουν το δρόμο τους, ότι ψηλαφούν και σκοντάφτουν· ότι χάνουν το δρόμο τους, τον ξαναβρίσκουν, προχωρούν, υποχωρούν, χάνουν το δρόμο τους· ότι κατά καιρούς ανακινούνται στα θεμέλιά τους από συγκεκριμένες κρίσεις, σερνάμενες μαζί, ρίχνονται στο δρόμο της μοίρας και ύστερα επιβραδύνουν ή παρελαύνουν σημειωτόν· ότι ξύνοντας το βερνίκι, το λούστρο της επιφάνειας των σύγχρονων πολιτισμών θα αφήναμε γυμνό το τραύλισμα, την παιδικότητα, και τις δεισιδαιμονίες του προϊστορικού. Ποιος το αρνείται; Δεχόμαστε ότι όλα αυτά τα πράγματα καθιστούν το «ανθρώπινο ζήτημα» ιδιαίτερα περίπλοκο.

Τέλος, θα αντιταχθεί ότι είναι παράλογο το να προσπαθούμε να ανακαλύψουμε, να επιβάλουμε την ευθύνη του ατόμου· ότι είναι βυθισμένο, απορροφημένο από το περιβάλλον του· ότι οι ιδέες του αντικατοπτρίζουν τις ιδέες και οι πράξεις του τις πράξεις των γύρω του· ότι δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά, και αν από πάνω προς τα κάτω της κοινωνικής κλίμακας η φιλοδοξία είναι να «φαίνεται» και όχι να «είναι», το λάθος είναι αυτό του παρόντος σταδίου της γενικής εξέλιξης και όχι του ατόμου, του μέλους της κοινωνίας, του μικροσκοπικού ατόμου χαμένου σε ένα ανυπέρβλητο σύνολο.

Απαντάμε ειλικρινά ότι δεν έχουμε την πρόθεση να γράψουμε για όλα τα όντα που απαρτίζουν την κοινωνία. Ας γίνει κατανοητό: εμείς απευθυνόμαστε σε εκείνους που σκέφτονται ή βρίσκονται στη διαδικασία της σκέψης, σε εκείνους που έχουν μεγαλώσει ανυπόμονα αναμένοντας για τη μάζα, που δεν μπορούν ή δεν θα σκεφτούν· σε εκείνους που δεν μπορούν να προσαρμοστούν στις εμφανίσεις και που η τρέχουσα φάση της κοινωνίας δεν τους ικανοποιεί. Γράφουμε για τους περίεργους, τους στοχαστές, τους κριτικούς – για εκείνους που δεν είναι ικανοποιημένοι με φόρμουλες ή κενές λύσεις.

Είναι είτε το ένα είτε το άλλο: είτε δεν υπάρχει τίποτα άλλο να γίνει από το να επιτρέψουμε την αναπόφευκτη εξέλιξη να συνεχίσει την πορεία της, να υποκλιθούμε δειλά ενώπιων των περιστάσεων, να παρασταθούμε παθητικά στην παρέλαση των γεγονότων και να παραδεχτούμε ότι, ενώ αναμένουμε για κάτι καλύτερο, όλα είναι για το καλύτερο στην καλύτερη κοινωνία που θα μπορούσε να υπάρξει. Οι θέσεις και οι απόψεις μας δεν θα ενδιαφέρουν όσους μοιράζονται αυτόν τον τρόπο να βλέπουν τα πράγματα. Εναλλακτικά, δίχως να εξοπλίζετε τον εαυτό σας με έναν υπερβολικό οπτιμισμό, μπορείτε να κατεβείτε στους κεντρικούς δρόμους, να αποσυρθείτε σε μεγάλο ύψος, αναρρωτώμενοι, αναζητώντας μέσα σας τις ρίζες των δικών μας ανησυχιών. Απευθυνόμαστε σε όσους δεν είναι ικανοποιημένοι με τη σημερινή κοινωνία, σε όσους διψούν για αληθινή ζωή, για αληθινή δραστηριότητα και βρίσκουν μονάχα το ψεύτικο και το απατηλό γύρω τους. Υπάρχουν εκείνοι που είναι διψασμένοι για αρμονία και αναρρωτιούνται γιατί η αταξία και οι αδελφοκτόνοι αγώνες αφθονούν γύρω τους…

Ας συνοψίσουμε: το πνεύμα που στοχάζεται και προσεκτικά θεωρεί τους ανθρώπους και τα πράγματα συναντά το σύμπλεγμα των πραγμάτων που ονομάζουμε κοινωνία ένα σχεδόν ανυπέρβλητο εμπόδιο για την πραγματικά ελεύθερη, ανεξάρτητη, ατομική ζωή. Αυτό είναι αρκετό γι’ αυτόν να τη χαρακτηρίσει ως κακή, και γι’ αυτόν να ευχηθεί την εξαφάνισή της.

Μετάφραση: Αιχμή

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s